خارش و سوزش ناحیه مقعد از شایعترین ناراحتیهای نشیمنگاهی است که بسیاری از افراد بهدلیل شرم یا ترس از درمان، آن را نادیده میگیرند. در حالی که از دیدگاه پزشکی، این علائم معمولاً نشانه یک اختلال زمینهای هستند و نباید بهعنوان یک تحریک ساده پوستی تلقی شوند. ناحیه مقعد به دلیل تراکم بالای پایانههای عصبی و ساختار حساس پوست، نسبت به کوچکترین تغییرات داخلی و محیطی واکنش نشان میدهد.
مکانیسم بروز خارش و سوزش مقعدی
پوست کانال مقعدی (آنودرم) فاقد لایه محافظ ضخیم و غدد چربی کافی است. هرگونه اختلال در تعادل میکروبی، تغییر اسیدیته، رطوبت مداوم یا تماس با ترشحات رودهای میتواند باعث التهاب شود. در این حالت، مواد شیمیایی التهابی مانند هیستامین آزاد شده و احساس خارش یا سوزش ایجاد میکنند. خاراندن مداوم نیز با ایجاد خراشهای میکروسکوپی، خطر عفونتهای قارچی و باکتریایی را افزایش میدهد.
بیماریهای شایع مرتبط
از مهمترین دلایل خارش و سوزش مقعد میتوان به هموروئید (بواسیر)، شقاق مقعدی (فیشر)، عفونتهای قارچی، حساسیتهای پوستی و رعایت نادرست بهداشت اشاره کرد. در هموروئید، نشت ترشحات مخاطی حاوی آنزیمهای گوارشی به سطح پوست، موجب تحریک و تخریب لایه محافظ آن میشود. در شقاق، وجود زخم و اسپاسم عضله اسفنکتر باعث درد و سوزش شدید بهویژه پس از اجابت مزاج خواهد شد.
دکتر عاطفه دهقانی تفتی، جراح عمومی و متخصص کولورکتال تأکید میکند: «خارش و سوزش مقعدی اغلب یک علامت هشداردهنده است و تشخیص دقیق علت، نقش مهمی در جلوگیری از مزمن شدن بیماری و بروز عوارض جدی دارد.»
نقش تغذیه و بهداشت
مصرف غذاهای تند، کافئین، یبوست مزمن و نشستن طولانیمدت در توالت از عوامل تشدیدکننده علائم هستند. همچنین شستشوی بیشازحد با صابونهای عطری یا دستمالهای مرطوب شیمیایی میتواند سد دفاعی پوست را تخریب کند. بهترین روش بهداشتی، شستشو با آب ولرم و خشک کردن ملایم ناحیه است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائمی مانند خونریزی مقعدی، درد شدید، ترشحات غیرطبیعی، تغییر پایدار در اجابت مزاج یا کاهش وزن بیدلیل، مراجعه سریع به متخصص ضروری است؛ زیرا برخی بیماریهای جدیتر نیز میتوانند با این نشانهها آغاز شوند.
جمعبندی
خارش و سوزش مقعدی مشکلی چندعاملی است که با تشخیص بهموقع و درمان اصولی، بهراحتی قابل کنترل است. خوددرمانی طولانیمدت میتواند بیماری را پنهان کرده و روند درمان را دشوارتر کند. انتخاب آگاهانه، مراجعه به پزشک متخصص و استفاده از روشهای درمانی نوین، کلید بازگشت به کیفیت زندگی سالم است.